Overzicht verwijsnieuws
Uitgelicht | Maandag 14 mei 2018

Angst voor hormoontherapie onterecht

Tijdens de Vice Versa bijeenkomst ‘Komt een vrouw bij de dokter’ op 12 april jl. kwam het gebruik van hormoontherapie bij overgangsklachten uitgebreid aan de orde. Gynaecoloog Dorenda van Dijken gaf de aanwezige huisartsen - aan de hand van wetenschappelijk onderzoek - uitleg waarom hormoontherapie voor veel vrouwen werkt. Haar collega Annet Groenendijk gaf een toelichting op de nieuwste ontwikkelingen rond anticonceptie en huisarts Marjolein Seebrechts sloot de avond met de behandeling van vaginale klachten.

Individuele keuze

‘Pas na langdurig hormoontherapie (> 5 jaar) heeft een vrouw een verhoogd risico op borstkanker,’ aldus Dorenda, ‘hierbij is er wel onderscheid tussen de verschillende typen progestagenen. De meeste vrouwen met overgangsklachten hoeven echter nooit zo lang hormonen te gebruiken. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat hormonen het meest effectief zijn tegen overgangsklachten ten opzichte van andere middelen en dat er geen overall verhoogd risico is op kanker. Bovendien beschermt hormoontherapie (bij jonge vrouwen, mits bijtijds gestart) tegen hart- en vaatzieken, osteoporose, baarmoeder- en eierstokkanker. Alternatieven zoals traditionele Chinese acupunctuur, gabapentine, cognitieve gedragstherapie en fyto-oestrogenen, kunnen een licht gunstig effect hebben. Andere middelen werken niet. Aanpassingen in de voeding en leefstijl geven geen verbetering van klachten, wel van kwaliteit van leven. Belangrijk is om, samen met de patiënt, alle voor- en nadelen af te wegen en een individuele keuze te maken.’

Risico lager dan gedacht

Gynaecoloog Annet Groenendijk gaf de laatste cijfers over het gebruik van anticonceptie in Nederland (zie tabel) en ging in op de relatie van anticonceptie met kanker of veneuze trombo-embolie (VTE): ‘Het risico op kanker is bij het gebruik van de pil lager dan gedacht, zo is bijvoorbeeld de kans op eierstokkanker lager. De kans op baarmoederhalskanker is iets hoger maar zo minimaal dat het geen reden is om de pil niet voor te schrijven. De kans op VTE is bij zwangeren veel groter dan bij vrouwen die anticonceptie gebruiken. Ook de leeftijd van de vrouw is van invloed op het risico op kanker en VTE.’

Gebruik anticonceptie in Nederland

  • 70% van de Nederlandse vrouwen van 18 - 45 jaar gebruikt anticonceptie
  • 9% van alle vrouwen gebruikt geen anticonceptie, terwijl ze niet zwanger willen worden en wel seks hebben
  • Meest gebruikte anticonceptie is de pil (37%)
  • Gebruik van spiraal neemt toe van 4% in 2003 naar 12% in 2013

Bron: CBS 2003 en 2013

Nugentscore

Tot slot ging huisarts Marjolein Seebrechts in op de behandeling van vaginale klachten. ‘Zo’n 4 tot 5 op de 100 vrouwen heeft hier last van. In de anamnese kan je tot 75% nauwkeurig een diagnose krijgen. Door te kijken naar de fluor en vagina wordt dit zelfs 90% nauwkeurig. Bij verdenking bacteriële vaginose kan de huisarts het beste een uitstrijkje op een objectglaasje doen waarmee een nugentscore kan worden bepaald.’

Take home messages op een rij

  • Angst voor hormonen bij overgang is onterecht.
  • Risico op kanker pas na gebruik hormonen langere termijn en wisselend per type progestageen.
  • Risico op borstkanker bij gebruik van hormonen is kleiner dan bijv. 1-2 glazen wijn per dag. 
  • Meest effectief tegen klachten overgang (/risico).
  • Beschermt tegen HVZ (POI)/osteoporose/baarmoeder - eierstokkanker.
  • Geen verhoogd risico op kanker in het algemeen (Cochrane 2015 en recente studie Manson JAMA, 2017).
  • Voor- en nadelen individueel bepalen! Geen 'one size fits all'.
  • Bestaande aandoeningen vaak geen contra-indicatie.
  • Alternatieven voor HRT: acupunctuur (traditionele Chinese), SSRI’s (Venlafaxine) Cave Fluoxetine/Paroxetine interactie en Tamoxifen! Niet 1e keus, Gabapentine min 900 mg/dag cave bijwerkingen, Cognitieve GedragsTherapie (ook effectief bij slaapstoornissen!), Ganglion Stellatum Blokkade (nog niet bewezen), Fyto oestrogenen: licht gunstig effect bij vasomotore klachten), voeding en leefstijl (geen effect op klachten, wel op kwaliteit van leven).
  • Meer weten bij vergeten pil: Thuisarts: ik ben de pil vergeten
  • Na de prikpil kan het wel een paar jaar duren voor de cyclus zich heeft hersteld.
  • De pil mag altijd worden doorgeslikt. De stopweek zorgt ervoor dat de natuurlijke cyclus wordt nagebootst.
  • Een verwijzing voor een pessarium occlusivum is niet nodig. Dit wordt niet meer aangemeten. Vrouwen kunnen deze zelf bestellen via internet. Zie: caya pessarium
  • Als de draadjes van een spiraaltje weg zijn, gebruiken gynaecologen een zeer smal tangetje met een lange bek (Sims Huhner tang).
  • Het spiraaltje Mirena verstoort de ovulatie niet. Bij het spiraaltje Kylena is er sprake van nog minder progesteron, is niet geschikt voor vrouwen met menstruatieklachten.
  • De overall incidentie kanker bij OAC: 12% verlaagd. Bij gebruik van OAC is het overall relatieve risico op borstkanker iets verhoogd (RR1.2). Het risico weegt niet op tegen de vele voordelen van OAC: minder risico op ovariumcarcinoom, endometriumcarcinoom en coloncarcinoom. Andere voordelen: minder menstruatieklachten, stemmingswisselingen en het voorkomen van ongewenste zwangerschappen. Incidentie cervixcarcinoom bij OAC verhoogd; echter geen reden om dit middel niet voor te schrijven. Door het BVO op baarmoederhalskanker en de huidige HPV-vaccinatie is dit risico minimaal. 
  • Incidentie ovariumcarcinoom bij OAC verlaagd, ook bij BRCA1-2 gendraagsters
  • Na mammacarcinoom: koper IUD, bij gebruik van Tamoxifen, eventueel advies om Mirena te gebruiken voor endometriumprotectie
  • Het risico op VTE bij zwangerschap is veel groter dan bij gebruik van anticonceptie.
  • Het risico op VTE in de zwangerschap is 6 tot 10 groter versus niet-zwangeren en vrouwen die geen anticonceptie gebruiken en is het puerperium 15 keer groter.
  • Risico op VTE is bij vrouwen van 45 tot 49 jaar 5 keer groter dan vrouwen van 15 tot 20 jaar die anticonceptie gebruiken. 
  • 4-5 op de 100 vrouwen heeft last van vaginale klachten (fluorklachten)
  • In de anamnese kan je tot 75% nauwkeurig een diagnose bij fluorklachten krijgen. Door te kijken naar de fluor en vagina wordt dit 90% nauwkeurig.
  • Spoelen met lauw warm water kan de balans herstellen.
  • Er is bij een bacteriële vaginose een relatie met vroeggeboorte.
  • Meer informatie in Thuisarts: ik heb last van vaginale afscheiding
  • Bij verdenking bacteriële vaginose kan je een uitstrijk op een objectglaasje doen om daarmee een nugentscore te bepalen:

Score 0 tot 3: normale bacteriële vaginale flora
Score 4 tot 6: intermediair, veranderde vaginale flora, geen bacteriële vaginose
Score 7 tot 10: bacteriële vaginose

Meer weten?

Heeft u interesse de presentaties die tijdens deze bijeenkomst gebruikt zijn? Of heeft u vragen dan wel opmerkingen? Neem dan contact op met Marieke Poel, accountmanager 1e lijn.